Mediageletterdheid en digitale vaardigheden: Naar een multidimensioneel model van digitale uitsluiting

Language: Dutch
Series (Title): Mediageletterdheid en digitale vaardigheden: Naar een multidimensioneel model van digitale uitsluiting
Series (Editor): Moreas, M.A., Pickery, J.
Location: Brussel
Publisher: Studiedienst van de Vlaamse Regering

Full reference:
Mariën, I., Van Audenhove, L. (2011) Mediageletterdheid en digitale vaardigheden: naar een multidimensioneel model van digitale uitsluiting. In: Moreas, M.A., Pickery, J. (2011) Mediageletterdheid in een digitale wereld, Brussel, Studiedienst Vlaamse Regering.
Abstract:
Dit artikel handelt over de theoretische en methodologische vraagstukken omtrent het conceptualiseren en meten van digitale uitsluiting. De basisvraagstelling is hoe cruciale karakteristieken voor digitale uitsluiting het best in kaart gebracht worden middels een kwantitatieve bevraging. Welke indicatoren dienen gemeten te worden? Hoe kunnen deze indicatoren vertaald worden in survey vragen en passende meet- en antwoordschalen? Dit artikel geeft in de eerste plaats een overzicht van de tekortkomingen van huidige meetsystemen en bijhorende oorzaken en implicaties. Deze analyse wordt uitgevoerd op het niveau van kwantitatieve meetinstrumenten zoals Eurostat, SIBIS (Statistical Indicators Benchmarking the Information Society), DIDIX (Digital Divide Index) of DAI (Digital Access Index). Er zal eveneens aandacht zijn voor vernieuwende aanzetten zoals deze van van Deursen & van Dijk (2009) of Hargittai (2008, 2010). In de tweede plaats wordt een verkennende theoretische analyse gemaakt van een meer genuanceerd en gecontextualiseerd kader voor het meten van digitale uitsluiting. Hierbij ligt de focus op 1) een herziening van de traditionele drempels – toegang, motivatie, gebruik en vaardigheden; en 2) andere aspecten die in de theorie als cruciaal worden aangegeven voor het (niet-)gebruik van ICT. In de derde plaats omvat het artikel een analyse van de manier waarop de SCV-survey (2001 tem. 2010) van de Studiedienst van de Vlaamse Regering (SVR) digitale uitsluiting in kaart brengt en op welke manier uitbreiding en verbetering mogelijk is. De resultaten geven aan dat huidige meetsystemen niet in lijn zijn met de toegenomen complexiteit van digitale uitsluiting en gekenmerkt worden door een aantal inhoudelijke en methodologische beperkingen zoals een gebrek aan theoretische onderbouwing, een gebrek aan uniformiteit in de conceptualisering en operationalisering of een te beperkte en eenzijdige operationalisering. Dit artikel geeft aan dat een herbeschouwing van de klassieke drempels nodig is. Internettoegang wordt niet langer gekenmerkt door bezit op zich, maar door de kwaliteit van toegang. Motivationele aspecten krijgen in huidig onderzoek onvoldoende aandacht en een heropwaarding is zeker op zijn plaats. Gebruik dient te worden geplaatst in zijn context en metingen dienen voorbij te gaan aan het louter registreren van frequenties en aantallen. Hier zijn onder meer de diversiteit, de ervaring, de autonomie en de meerwaarde van het gebruik bepalende factoren. Er moet aansluitend nagedacht worden over de invulling van meer gedetailleerde gebruikersprofielen omdat dit toelaat de ervaringen van individuen met ICT beter te kaderen en duidelijk te maken in hoeverre er effectief sprake is van digitale uitsluiting. Vaardigheden vragen zowel om een inhoudelijke als een methodologische herziening. Ze moeten bevraagd worden in hun volledige complexiteit en de focus moet liggen op het in kaart brengen van aspecten eigen aan mediageletterdheid en de verschillende soorten digitale vaardigheden. Het bevragen van de diversiteit en het ICT-karakter eigen aan sociale netwerken en de mogelijke rol van deze netwerken als economische, sociale, technische of culturele hulpbron is hierbij cruciaal. Voor Vlaanderen in het bijzonder, is er nood aan een survey waarbij niet alleen gekeken wordt naar de mate waarin mensen toegang hebben tot ICT en over de nodige motivaties en vaardigheden bezitten, maar ook gekeken wordt naar wat mensen doen met ICT, hoe deze aspecten beïnvloed worden door de sociale context en of er al dan niet sprake is van mechanismen van uitsluiting. Het ontwikkelen van een langetermijnvisie en een adequaat digitaal inclusiebeleid in Vlaanderen vereist gedetailleerd en longitudinaal onderzoek. Dit artikel pleit daarom voor een zelfstandige survey, toegespitst op ICT en digitale uitsluiting, in plaats van een beperkte integratie van ICT-gerelateerde vragen in de bestaande SCV-survey.